بنابراین نمیتوان گفت متادون همیشه بهتر است یا بوپرنورفین همیشه انتخاب مناسبتری است. انتخاب دارو باید بر اساس شرایط جسمی و روانی بیمار، نوع و میزان مصرف مواد، سابقه درمان، احتمال عود و نظر پزشک انجام شود.
متادون چیست؟
متادون یک آگونیست کامل گیرندههای مو (μ-opioid) است. این دارو با اثر طولانیمدت خود میتواند علائم ترک و وسوسه مصرف مواد افیونی را کاهش دهد و در بسیاری از بیماران امکان ثبات در روند درمان را فراهم کند.
متادون در دوز درمانی و تحت نظارت پزشک میتواند داروی مؤثری برای درمان اختلال مصرف مواد افیونی باشد. با این حال، به دلیل اثر کامل روی گیرندههای افیونی، مصرف بیش از مقدار تجویزشده میتواند خطر خوابآلودگی، سرکوب تنفسی و مسمومیت را افزایش دهد.
بوپرنورفین چیست؟
بوپرنورفین یک آگونیست نسبی گیرنده مو است. یعنی برخلاف متادون که آگونیست کامل است، اثر آن روی گیرندههای افیونی سقف مشخصتری دارد.
بوپرنورفین میتواند علائم خماری و وسوسه مصرف را کاهش دهد و در دوز مناسب به تثبیت بیمار کمک کند. یکی از ویژگیهای مهم آن، ایمنی بیشتر نسبت به آگونیستهای کامل از نظر سرکوب تنفسی است؛ البته این موضوع به معنی بیخطر بودن کامل دارو نیست و ترکیب آن با الکل، بنزودیازپینها یا سایر داروهای آرامبخش میتواند همچنان خطرناک باشد.
تفاوت اصلی متادون و بوپرنورفین چیست؟
مهمترین تفاوت این دو دارو به نوع اثر آنها روی گیرندههای اپیوئیدی مربوط میشود.
کدام دارو قویتر است؟
پاسخ به این سؤال به شکل ساده «متادون» یا «بوپرنورفین» نیست.
متادون یک آگونیست کامل است و در دوز مناسب میتواند اثر ضدخماری و ضدوسوسه بسیار خوبی ایجاد کند. بوپرنورفین آگونیست نسبی است و اثر آن سقف دارد.
بنابراین قدرت دارو را نباید فقط بر اساس میلیگرم آن مقایسه کرد.
برای مثال، نمیتوان گفت «۱۰ میلیگرم متادون» از نظر اثر دقیقاً معادل «۱۰ میلیگرم بوپرنورفین» است. این دو دارو از نظر فارماکولوژی و قدرت اثر قابل مقایسه مستقیم بر اساس عدد میلیگرم نیستند.
خطر اوردوز در متادون و بوپرنورفین
یکی از تفاوتهای مهم این دو دارو، ایمنی نسبی آنها در برابر سرکوب تنفسی است.
متادون به عنوان یک آگونیست کامل اپیوئیدی میتواند در مصرف بیش از حد باعث خوابآلودگی شدید و سرکوب تنفسی شود. خطر در صورت مصرف همزمان الکل، بنزودیازپینها یا سایر داروهای آرامبخش بیشتر میشود.
بوپرنورفین به دلیل آگونیست نسبی بودن، معمولاً سقف مشخصی برای سرکوب تنفسی دارد و از این نظر حاشیه ایمنی بیشتری دارد؛ اما اوردوز با بوپرنورفین نیز ممکن است رخ دهد، بهخصوص در صورت مصرف همزمان داروهای تضعیفکننده سیستم عصبی مرکزی.
بنابراین هیچکدام از این داروها نباید بدون نسخه و نظارت پزشکی مصرف شوند.
آیا بوپرنورفین از متادون بهتر است؟
نه لزوماً.
انتخاب دارو باید فردمحور باشد. هر دو دارو از درمانهای مؤثر اختلال مصرف مواد افیونی هستند و درمان دارویی میتواند نسبت به ترک و قطع مصرف بدون درمان نگهدارنده، خطر عود و پیامدهای ناشی از مصرف غیرقانونی مواد را کاهش دهد.
در برخی بیماران، متادون انتخاب مناسبتری است؛ در برخی دیگر، بوپرنورفین مزایای بیشتری دارد.
برای مثال، در بیماری که به اثر قویتر یک آگونیست کامل نیاز دارد یا با بوپرنورفین به کنترل کافی علائم نمیرسد، ممکن است متادون گزینه مناسبی باشد.
از طرف دیگر، در بیماری که نگرانی بیشتری درباره خطر سرکوب تنفسی، دسترسی به درمان یا برخی ویژگیهای بالینی دارد، ممکن است بوپرنورفین انتخاب مناسبی باشد.
یک تفاوت مهم هنگام شروع بوپرنورفین
شروع بوپرنورفین برخلاف متادون نیازمند توجه ویژه به زمان آخرین مصرف ماده افیونی و وضعیت بالینی بیمار است.
اگر فرد هنوز مقدار قابل توجهی از یک آگونیست افیونی را در بدن داشته باشد و بوپرنورفین خیلی زود شروع شود، ممکن است بوپرنورفین با جابهجا کردن آگونیست موجود از گیرندهها باعث شروع ناگهانی و شدید علائم ترک شود؛ به این حالت «ترک القایی» یا Precipitated Withdrawal گفته میشود.
به همین دلیل، شروع بوپرنورفین باید بر اساس نوع ماده مصرفی، طول اثر آن و وجود علائم بالینی ترک و طبق نظر پزشک انجام شود.
آیا متادون و بوپرنورفین اعتیاد ایجاد میکنند؟
هر دو دارو میتوانند باعث وابستگی جسمی شوند و قطع ناگهانی آنها میتواند علائم ترک ایجاد کند.
اما وابستگی جسمی با «اختلال مصرف مواد» یکسان نیست.
هدف درمان نگهدارنده این است که بیمار به جای مصرف غیرقابلکنترل مواد افیونی، تحت درمان منظم و کنترلشده قرار گیرد؛ وسوسه و علائم ترک کاهش پیدا کند و احتمال عود و آسیبهای ناشی از مصرف غیرایمن کمتر شود.
بنابراین مصرف متادون یا بوپرنورفین طبق برنامه درمانی پزشک را نباید صرفاً با عنوان «جایگزین کردن یک ماده با ماده دیگر» توصیف کرد. این داروها در چارچوب درمان پزشکی، از درمانهای مبتنی بر شواهد برای اختلال مصرف مواد افیونی هستند.
آیا میتوان از متادون به بوپرنورفین تغییر دارو داد؟
در بعضی بیماران بله، اما این کار باید با برنامه مشخص پزشکی انجام شود.
تغییر از متادون به بوپرنورفین، بهخصوص در دوزهای بالاتر متادون، نیازمند توجه به دوز متادون، زمان آخرین مصرف، وضعیت ترک و شرایط بالینی بیمار است.
شروع خودسرانه بوپرنورفین در فردی که هنوز متادون یا سایر اپیوئیدها در بدن او وجود دارد میتواند باعث ترک القایی شود.
بنابراین تغییر از متادون به بوپرنورفین یا برعکس، نباید خودسرانه انجام شود.
در نهایت؛ متادون بهتر است یا بوپرنورفین؟
پاسخ درست این است:
بهترین دارو، دارویی است که با شرایط بیمار سازگار باشد و بتواند علائم ترک و وسوسه را بهخوبی کنترل کند و بیمار بتواند درمان را به شکل پایدار ادامه دهد.
متادون و بوپرنورفین هر دو داروهای مؤثری هستند، اما تفاوتهای مهمی در مکانیسم اثر، ایمنی، نحوه شروع درمان و شرایط استفاده دارند.
انتخاب بین این دو باید پس از ارزیابی دقیق بیمار توسط پزشک انجام شود و قطع یا تغییر دوز آنها نیز نباید بدون برنامه درمانی انجام شود.
نکته مهم
اگر شما یا یکی از اعضای خانوادهتان متادون یا بوپرنورفین مصرف میکند، قطع ناگهانی، افزایش یا کاهش خودسرانه دوز و جابهجایی بین این داروها میتواند مشکلساز باشد.
درمان موفق فقط به انتخاب دارو محدود نمیشود؛ پیگیری منظم، بررسی وضعیت جسمی و روانی، کنترل وسوسه و توجه به عوامل زمینهای نیز بخش مهمی از مسیر بهبودی است.
مطالب مرتبط در پاکمهر
- متادون چیست و چه کاربردی دارد؟
- درمان نگهدارنده اعتیاد چیست؟
- علائم ترک مواد افیونی چیست؟
- نقش خانواده در درمان اعتیاد
پاکمهر؛ همراه شما در مسیر درمان اعتیاد
