تریاک یکی از قدیمیترین مواد افیونی است که از گیاه خشخاش به دست میآید و مصرف آن میتواند باعث وابستگی جسمی و روانی شود.
بسیاری از افرادی که برای مدت طولانی تریاک مصرف کردهاند، هنگام قطع مصرف با علائمی مانند بیقراری، درد عضلات، آبریزش بینی، تعریق، بیخوابی و وسوسه شدید مصرف روبهرو میشوند.
تریاک چیست؟
تریاک مادهای افیونی است که از شیره خشکشده کپسول نارس گیاه خشخاش تریاکی به دست میآید.
تریاک حاوی ترکیبات مختلفی است که مهمترین آنها شامل مورفین، کدئین، تبائین و چند آلکالوئید دیگر هستند.
مورفین موجود در تریاک میتواند روی گیرندههای اوپیوئیدی مغز و سیستم عصبی اثر بگذارد. به همین دلیل مصرف تریاک ممکن است باعث کاهش درد، احساس آرامش، خوابآلودگی و در برخی افراد احساس سرخوشی شود.
اما مصرف مداوم باعث میشود بدن به اثر ماده عادت کند و برای ایجاد همان اثر، به مصرف بیشتری نیاز داشته باشد. به این حالت «تحمل» گفته میشود.
با ادامه مصرف، وابستگی جسمی و روانی نیز ممکن است ایجاد شود.
آیا تریاک اعتیادآور است؟
بله.
مصرف مکرر تریاک میتواند باعث ایجاد وابستگی و در برخی افراد باعث ایجاد اختلال مصرف مواد افیونی شود.
وابستگی به این معناست که بدن به حضور ماده عادت کرده و با قطع یا کاهش آن، علائم جسمی و روانی ایجاد میشود.
به همین دلیل ممکن است فردی که تصمیم به ترک تریاک گرفته است، بعد از چند ساعت یا یک روز دچار علائم ناخوشایندی شود و دوباره به سمت مصرف برگردد.
این موضوع به معنی «ضعیف بودن اراده» فرد نیست؛ وابستگی به مواد یک مشکل پزشکی است و میتواند نیاز به درمان تخصصی داشته باشد.
علائم ترک تریاک چیست؟
علائم ترک تریاک معمولاً ترکیبی از علائم جسمی و روانی هستند.
شدت این علائم در همه افراد یکسان نیست و به عواملی مانند مقدار مصرف، مدت مصرف، روش مصرف، وضعیت جسمی فرد و وجود مصرف همزمان مواد دیگر بستگی دارد.
مهمترین علائم جسمی ترک تریاک
درد عضلات و استخوانها
بیقراری و احساس ناآرامی
تعریق زیاد
آبریزش بینی
اشکریزش
عطسه
احساس سرما یا گرگرفتگی
لرزش
دلپیچه و گرفتگی شکم
تهوع
استفراغ
اسهال
کاهش اشتها
احساس خستگی
بیخوابی
علائم روانی ترک تریاک
در کنار علائم جسمی، بعضی افراد ممکن است دچار:
اضطراب
تحریکپذیری
بیحوصلگی
احساس افسردگی
بیقراری شدید
مشکل در تمرکز
وسوسه شدید برای مصرف دوباره
شوند.
یکی از مهمترین مشکلات در دوران ترک، همین وسوسه مصرف است؛ زیرا ممکن است فرد پس از تحمل چند روز علائم ترک، دوباره مصرف را شروع کند.
علائم ترک تریاک از چه زمانی شروع میشود؟
زمان شروع علائم ترک به میزان و مدت مصرف و همچنین ویژگیهای بدن فرد بستگی دارد.
در بسیاری از افرادی که تریاک را بهطور منظم مصرف میکنند، علائم ترک در فاصله چند ساعت تا حدود یک روز پس از آخرین مصرف شروع میشود.
علائم ممکن است در روزهای ابتدایی شدیدتر شوند و سپس بهتدریج کاهش پیدا کنند.
بنابراین نمیتوان برای همه افراد یک زمان دقیق تعیین کرد.
مدت زمان ترک تریاک چقدر است؟
یکی از پرتکرارترین سؤالها این است که:
ترک تریاک چند روز طول میکشد؟
پاسخ برای همه افراد یکسان نیست.
علائم جسمی ترک معمولاً طی چند روز اول بیشتر هستند و سپس بهتدریج کاهش پیدا میکنند. در بسیاری از افراد، بخش قابل توجهی از علائم جسمی طی حدود یک تا دو هفته بهتر میشود.
با این حال، بعضی علائم مانند اختلال خواب، خستگی، تغییرات خلقی یا وسوسه مصرف ممکن است مدت بیشتری ادامه داشته باشند.
بنابراین باید بین «تمام شدن علائم جسمی» و «کامل شدن درمان اعتیاد» تفاوت گذاشت.
ممکن است فرد چند روز تریاک مصرف نکند، اما هنوز از نظر روانی و رفتاری در معرض وسوسه و عود قرار داشته باشد.
آیا ترک تریاک در خانه امکانپذیر است؟
بعضی افراد تلاش میکنند تریاک را بهصورت ناگهانی و بدون کمک پزشکی در خانه قطع کنند.
ترک تریاک در بسیاری از افراد از نظر جسمی ممکن است با علائم ناخوشایند همراه باشد و در بعضی شرایط، بهخصوص در صورت مصرف همزمان مواد یا بیماریهای زمینهای، نیاز به ارزیابی پزشکی دارد.
مهمتر از تحمل چند روز خماری، این است که فرد بتواند بعد از قطع مصرف نیز درمان را ادامه دهد و احتمال برگشت به مصرف را کاهش دهد.
به همین دلیل، برای افرادی که مصرف منظم یا طولانیمدت داشتهاند، ارزیابی توسط پزشک میتواند به انتخاب روش مناسب درمان کمک کند.
بهترین روش ترک تریاک چیست؟
برای ترک تریاک یک روش واحد که برای همه افراد مناسب باشد وجود ندارد.
پزشک معمولاً عواملی مانند:
مقدار و مدت مصرف تریاک
آخرین زمان مصرف
سابقه ترکهای قبلی
بیماریهای جسمی و روانی
مصرف همزمان مواد یا داروها
شدت وسوسه مصرف
شرایط خانوادگی و اجتماعی
را بررسی میکند و سپس مناسبترین برنامه درمانی را انتخاب میکند.
درمان ممکن است شامل درمان دارویی، کنترل علائم ترک، مشاوره و حمایت روانی و پیگیری برای پیشگیری از عود باشد.
در برخی افراد مبتلا به اختلال مصرف مواد افیونی، درمانهای دارویی مانند متادون یا بوپرنورفین میتوانند در کنترل علائم ترک و کاهش وسوسه مصرف نقش داشته باشند.
انتخاب دارو و مقدار آن باید توسط پزشک انجام شود و مصرف خودسرانه داروهای ترک اعتیاد توصیه نمیشود.
آیا متادون یا بوپرنورفین برای ترک تریاک استفاده میشوند؟
بله، در شرایط مناسب و پس از ارزیابی پزشک، متادون و بوپرنورفین میتوانند از گزینههای درمان اختلال مصرف مواد افیونی باشند.
هدف از این درمانها فقط «جایگزین کردن یک ماده با ماده دیگر» نیست.
هدف درمان این است که علائم ترک و وسوسه مصرف کنترل شود، فرد ثبات بیشتری پیدا کند و احتمال بازگشت به مصرف غیرایمن کاهش یابد.
انتخاب بین متادون و بوپرنورفین به شرایط هر بیمار بستگی دارد و این دو دارو را نباید بدون نظر پزشک شروع، قطع یا جابهجا کرد.
آیا ترک تریاک فقط به معنی قطع مصرف است؟
خیر.
قطع مصرف یک مرحله مهم است، اما پایان درمان نیست.
ممکن است فرد بتواند چند روز یا چند هفته تریاک مصرف نکند، اما اگر عوامل ایجادکننده مصرف، وسوسه و شرایطی که باعث عود میشوند مورد توجه قرار نگیرند، احتمال بازگشت به مصرف وجود دارد.
درمان موفق باید علاوه بر جسم، وضعیت روانی، رفتار، خانواده و شرایط زندگی فرد را نیز در نظر بگیرد.
به همین دلیل درمان اعتیاد معمولاً یک مسیر است، نه فقط یک روز یا یک دوره کوتاه ترک.
چه زمانی باید برای ترک تریاک به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فرد مصرف منظم تریاک دارد و تصمیم به ترک گرفته است، بهتر است قبل از شروع درمان با پزشک مشورت کند.
همچنین اگر فرد علاوه بر تریاک، مواد دیگری مانند متادون، بوپرنورفین، داروهای آرامبخش یا الکل مصرف میکند، ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در صورت بروز علائم شدید یا غیرعادی مانند کاهش سطح هوشیاری، مشکل تنفسی، درد قفسه سینه، تشنج یا وضعیت جسمی نامناسب، باید فوراً از خدمات اورژانسی کمک گرفته شود.
یک نکته مهم درباره ترک تریاک
اگر چند بار برای ترک تریاک اقدام کردهاید و دوباره مصرف را شروع کردهاید، این به معنی شکست شما نیست.
عود میتواند بخشی از مسیر درمان اعتیاد باشد و مهم این است که علت عود بررسی شود و برنامه درمانی اصلاح شود.
هدف درمان فقط این نیست که فرد چند روز تریاک مصرف نکند؛ هدف اصلی رسیدن به زندگی سالمتر و کاهش احتمال بازگشت به مصرف است.
جمعبندی
تریاک یک ماده افیونی است که مصرف مداوم آن میتواند باعث وابستگی و اختلال مصرف مواد افیونی شود.
علائم ترک تریاک میتواند شامل درد بدن، بیقراری، تعریق، آبریزش بینی، اختلال خواب، مشکلات گوارشی، اضطراب و وسوسه مصرف باشد.
زمان شروع و شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است و علائم جسمی معمولاً طی روزهای اول بیشتر هستند و سپس بهتدریج کاهش پیدا میکنند.
اما ترک موفق فقط به تحمل چند روز علائم جسمی محدود نمیشود. برای کاهش احتمال عود، درمان باید متناسب با شرایط فرد و با ارزیابی پزشکی انجام شود.
اگر شما یا یکی از اعضای خانوادهتان با مصرف تریاک درگیر هستید، دریافت کمک تخصصی میتواند اولین قدم برای شروع یک مسیر درمانی مطمئنتر باشد.
مطالب مرتبط در پاکمهر
برای آشنایی بیشتر با درمان اعتیاد، میتوانید مطالب زیر را نیز مطالعه کنید:
از خشخاش چه مواد مخدری تولید میشود؟ | بررسی تریاک، مورفین و کدئین
ترک اعتیاد در خانه یا کلینیک؟ مزایا، خطرات و بهترین روش درمان
پاکمهر؛ همراه شما در مسیر درمان و بهبودی