تریاک چیست؟
تریاک مادهای پیچیده است که از لاتکس خشکشده کپسول نارس خشخاش تریاکی به دست میآید. این ماده حاوی آلکالوئیدهای مختلفی مانند مورفین، کدئین، تبائین، پاپاورین و نوسکاپین است. مورفین مهمترین آلکالوئید موجود در تریاک از نظر اثرات ضد درد و وابستگی است.
بنابراین، برخلاف تصور رایج، کدئین یک ماده صرفاً صنعتی نیست؛ کدئین بهطور طبیعی در تریاک و گیاه خشخاش وجود دارد و در عین حال میتواند بهصورت دارویی نیز تولید و مصرف شود.
مهمترین مواد طبیعی موجود در خشخاش
۱. مورفین
مورفین یکی از اصلیترین آلکالوئیدهای طبیعی خشخاش و مهمترین ماده فعال تریاک است. مورفین یک اوپیوئید طبیعی است که در پزشکی برای کنترل دردهای شدید استفاده میشود، اما مصرف غیرپزشکی آن میتواند موجب تحمل، وابستگی و اختلال مصرف اوپیوئید شود.
۲. کدئین
کدئین نیز یک آلکالوئید طبیعی خشخاش است. این ماده در پزشکی، بهویژه بهعنوان مسکن و در برخی فرآوردههای ضدسرفه، کاربرد داشته است. بخشی از اثر ضد درد کدئین نیز به تبدیل آن به مورفین در بدن مربوط میشود.
۳. تبائین
تبائین (Thebaine) یکی دیگر از آلکالوئیدهای طبیعی خشخاش است. تبائین برخلاف مورفین و کدئین، کاربرد اصلی آن بهعنوان مسکن مستقیم نیست و بیشتر بهعنوان ماده اولیه برای تولید برخی داروهای اوپیوئیدی نیمهسنتزی مورد استفاده قرار میگیرد.
مشتقات نیمهسنتزی خشخاش
برخی مواد اوپیوئیدی مستقیماً از گیاه استخراج نمیشوند، بلکه با انجام تغییرات شیمیایی روی آلکالوئیدهای طبیعی خشخاش تولید میشوند. به این مواد اوپیوئیدهای نیمهسنتزی گفته میشود.
از جمله شناختهشدهترین آنها:
هروئین (دیامرفین): مشتق نیمهسنتزی مورفین است.
اکسیکودون: از مسیرهای شیمیایی مرتبط با آلکالوئیدهای خشخاش، بهویژه تبائین، تولید میشود.
هیدروکودون: از مشتقات نیمهسنتزی مرتبط با کدئین است.
هیدرومورفون: از مشتقات نیمهسنتزی مورفین محسوب میشود.
بنابراین، هروئین را نباید یک ماده طبیعی موجود در شیره خشخاش دانست؛ این ماده در نتیجه تغییر شیمیایی مورفین ایجاد میشود.
آیا همه مواد مخدر از خشخاش تولید میشوند؟
خیر. این تصور صحیح نیست.
برای مثال، فنتانیل و متادون از خشخاش استخراج نمیشوند و در گروه اوپیوئیدهای کاملاً سنتزی قرار میگیرند.
تفاوت «تریاک»، «مورفین» و «هروئین»
این سه ماده گاهی در گفتوگوی عمومی بهجای یکدیگر استفاده میشوند، اما از نظر علمی یکسان نیستند:
تریاک یک مخلوط پیچیده از آلکالوئیدهای مختلف گیاه خشخاش است.
مورفین یکی از آلکالوئیدهای طبیعی اصلی موجود در تریاک است که میتوان آن را از ترکیبات تریاک استخراج و خالصسازی کرد.
هروئین (دیامرفین) یک ماده نیمهسنتزی است که از تغییر شیمیایی مورفین به دست میآید و بهطور طبیعی در شیره خشخاش وجود ندارد.
آیا مصرف مواد مشتق از خشخاش اعتیادآور است؟
مواد اوپیوئیدی میتوانند با اتصال به گیرندههای اوپیوئیدی در سیستم عصبی مرکزی، اثراتی مانند کاهش درد، احساس آرامش و خوابآلودگی ایجاد کنند. مصرف مکرر یا غیرپزشکی برخی از این مواد میتواند باعث تحمل، وابستگی جسمی و اختلال مصرف اوپیوئید شود.
شدت این خطر به نوع ماده، مقدار و نحوه مصرف، مدت مصرف و شرایط فرد بستگی دارد. به همین دلیل مصرف داروهای اوپیوئیدی باید تحت نظر پزشک و مطابق دستور درمانی انجام شود.
جمعبندی
خشخاش تریاکی منبع طبیعی چندین آلکالوئید مهم از جمله مورفین، کدئین و تبائین است. تریاک نیز مخلوطی پیچیده از این ترکیبات و سایر مواد طبیعی گیاه است.
برخی مواد مانند مورفین و کدئین طبیعی هستند؛ برخی مانند هروئین و اکسیکودون نیمهسنتزی محسوب میشوند و برخی دیگر مانند فنتانیل و متادون کاملاً سنتزی هستند و مستقیماً از خشخاش تولید نمیشوند.
شناخت تفاوت میان این گروهها از نظر پزشکی اهمیت زیادی دارد، زیرا «افیونی»، «اوپیوئیدی»، «طبیعی»، «نیمهسنتزی» و «سنتزی» اصطلاحاتی با معنای متفاوت هستند و نباید به جای یکدیگر به کار روند.
مقالات مرتبط در پاک مهر
- علایم ترک تریاک و مدت زمان ترک آن؟